Một trong những hình ảnh khiến nhiều người Việt lần đầu tới Mỹ khó hiểu là sự đối lập rất mạnh.

Một bên là:

• nhà đẹp;
• xe đắt tiền;
• trung tâm thương mại lớn;
• những công ty giàu nhất thế giới.

Nhưng chỉ cách đó vài con phố có thể là:

• một chiếc lều trên vỉa hè;
• người ngủ trong xe;
• xe RV cũ đậu bên đường;
• hoặc một người đẩy toàn bộ đồ đạc của mình trong chiếc xe đẩy siêu thị.

Câu hỏi rất tự nhiên là:

“Mỹ giàu như vậy, tại sao vẫn có nhiều người vô gia cư?”

Câu trả lời không phải vì nước Mỹ “không đủ tiền để xây nhà”, cũng không đơn giản là vì những người đó “không chịu làm việc”.

Tình trạng vô gia cư ở Mỹ nằm ở giao điểm của:

nhà ở đắt + thu nhập thấp hoặc không ổn định + cú sốc cuộc sống + sức khỏe + nghiện chất + mạng lưới hỗ trợ yếu + hệ thống trợ giúp không đủ khả năng đáp ứng tất cả mọi người.

Để hiểu đúng, trước tiên cần biết chúng ta đang gọi ai là “người vô gia cư”.

Thông tin được kiểm tra và cập nhật tháng 9/2026.

Trước hết: “vô gia cư” không có nghĩa chỉ là người ngủ ngoài vỉa hè

Hình ảnh người Việt thường nhìn thấy nhất là:

người nằm trên sidewalk hoặc sống trong lều.

Nhưng đó chỉ là một phần.

Theo định nghĩa của HUD, tình trạng vô gia cư có thể bao gồm người:

• ngủ ngoài đường;
• sống trong xe;
• ngủ trong công viên;
• ở trong tòa nhà bỏ hoang;
• ở nhà trú ẩn khẩn cấp;
• ở một số chương trình nhà ở chuyển tiếp;
• hoặc thuộc một số tình huống mất nhà khác được luật quy định.

Vì vậy nên chia thành hai nhóm dễ hiểu:

Có chỗ trú tạm thời

Người đang ở:

• shelter – nhà trú ẩn;
• chương trình nhà ở chuyển tiếp;
• một số cơ sở tạm trú.

Không có chỗ trú

Người đang ngủ:

• ngoài đường;
• trong xe;
• công viên;
• trạm xe;
• tòa nhà bỏ hoang;
• nơi khác vốn không предназначени để con người ở lâu dài.

Mỹ hiện có bao nhiêu người vô gia cư?

Theo Báo cáo Đánh giá Tình trạng Vô gia cư Toàn quốc 2025 của HUD, vào một đêm tháng 1/2025 có:

745.652 người

được ghi nhận đang trải qua tình trạng vô gia cư tại Mỹ.

Trong đó:

• 479.332 người có chỗ trú tạm thời;
• 266.320 người không có chỗ trú.

Tức khoảng 36% phải sống ngoài đường, trong xe hoặc những nơi tương tự.

Con số năm 2025 giảm khoảng 3% so với mức 771.480 người năm 2024, nhưng vẫn cao hơn hơn 30% so với năm 2019.

Và con số 745.652 vẫn chưa phải toàn bộ câu chuyện

Đây là điều rất dễ bị bỏ qua.

HUD sử dụng Point-in-Time Count – cuộc đếm tại một thời điểm, tức cố gắng đếm người vô gia cư vào một đêm cụ thể trong tháng 1.

Điều này rất hữu ích để theo dõi xu hướng qua các năm.

Nhưng nó không phải:

“Tổng số người từng bị vô gia cư trong cả năm.”

Việc tìm và đếm người ngủ ở:

• trong xe;
• rừng;
• khu vực khuất;
• công trình bỏ hoang;

rất khó.

Ngoài ra, cuộc đếm này không bao gồm đầy đủ những người đang tạm ngủ nhờ nhà:

bạn bè → anh chị → họ hàng

vì không còn nơi ở riêng.

KFF lưu ý cuộc đếm có khả năng đánh giá thấp số người thực sự trải qua tình trạng vô gia cư, đặc biệt với nhóm không có chỗ trú.

Vì vậy:

745.652 nên được hiểu là một bức ảnh chụp một đêm, không phải toàn bộ số người gặp bất ổn nhà ở trong một năm.

Và người vô gia cư không chỉ là đàn ông độc thân ngoài đường

Dữ liệu 2025 cho thấy khoảng:

230.366 người vô gia cư đang thuộc các gia đình có trẻ em.

Và khoảng:

133.962 người được đếm là trẻ em.

Điều đó rất quan trọng vì hình ảnh trên mạng thường khiến chúng ta nghĩ “homeless” gần như đồng nghĩa với:

một người đàn ông trung niên đang sống trên vỉa hè.

Thực tế còn có:

• trẻ em;
• cha mẹ;
• người già;
• cựu chiến binh;
• người sống trong xe;
• phụ nữ chạy trốn bạo lực gia đình;
• người mới mất nhà vài ngày;
• người đã sống ngoài đường nhiều năm.

Không có một “kiểu người vô gia cư” duy nhất.

Vậy nguyên nhân lớn nhất là gì?

Nếu phải chọn một yếu tố mang tính hệ thống, nhà ở là nơi nên bắt đầu.

Không phải mọi cá nhân mất nhà vì cùng một nguyên nhân.

Nhưng tại những nơi:

tiền thuê cao + nhà giá thấp thiếu + người thu nhập thấp phải dành phần lớn tiền cho nhà

thì chỉ cần một cú sốc nhỏ cũng có thể đẩy nhiều người ra khỏi hệ thống nhà ở.

Một nghiên cứu của Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ – GAO phân tích nhiều khu vực cho thấy mức tăng $100 trong tiền thuê trung vị có liên hệ với mức tăng khoảng 9% trong tỷ lệ vô gia cư tại những khu vực được nghiên cứu. GAO lưu ý đây là mối liên hệ thống kê, không có nghĩa mỗi lần tiền thuê tăng $100 sẽ tự động làm vô gia cư tăng đúng 9% ở mọi thành phố.

1. Nhà ở quá đắt đối với tầng thu nhập thấp

Đây là chỗ nghịch lý của một nước giàu xuất hiện.

Một thành phố có thể có:

mức lương trung bình rất cao

nhưng nếu căn apartment rẻ nhất vẫn vượt xa khả năng của người làm công việc thu nhập thấp, thì sự giàu có của thành phố không giúp người đó thuê được nhà.

Theo Census, năm 2023 có hơn:

21 triệu hộ thuê nhà

phải dành hơn 30% thu nhập cho chi phí nhà ở, tương đương gần một nửa số hộ thuê nhà được thống kê.

Với những hộ thu nhập rất thấp, tình hình còn khó hơn.

Báo cáo Worst Case Housing Needs 2025 của HUD cho thấy khoảng 8,46 triệu hộ thuê nhà thu nhập rất thấp không nhận hỗ trợ nhà ở và phải trả hơn một nửa thu nhập cho nhà hoặc sống trong điều kiện nhà ở nghiêm trọng.

Đối với mỗi 100 hộ thuê có thu nhập cực thấp, chỉ có khoảng:

38 căn nhà giá phù hợp và sẵn có.

Hãy tưởng tượng:

Có 100 gia đình rất nghèo cần căn nhà giá thấp.

Nhưng chỉ có 38 căn mà họ thực sự có khả năng thuê.

Không phải 62 gia đình còn lại tự động trở thành homeless.

Họ có thể:

• ở ghép;
• ngủ nhờ người thân;
• thuê nơi quá đắt;
• chuyển liên tục;
• sống trong điều kiện đông người.

Nhưng hệ thống đã tạo ra một nhóm người luôn ở rất gần mép vực.

2. Sau đó chỉ cần một cú sốc nhỏ

Một gia đình dư mỗi tháng:

$2.000

và một gia đình sau khi trả hóa đơn chỉ dư:

$100

sẽ phản ứng hoàn toàn khác nhau trước cùng một sự cố.

Ví dụ:

• xe hỏng;
• bị cắt giờ làm;
• mất việc;
• bị thương;
• người trong nhà bệnh;
• phải nghỉ làm chăm con;
• người cùng trả tiền nhà bỏ đi.

Nếu tiền thuê chiếm 50–60% thu nhập, một tháng tệ có thể trở thành:

trễ tiền thuê
↓
nợ
↓
bị đuổi khỏi nhà
↓
ở nhờ
↓
hết chỗ ở nhờ
↓
shelter hoặc xe
↓
ngoài đường.

Không phải ai cũng đi qua đúng chuỗi đó, nhưng nó cho thấy vô gia cư thường là kết quả cuối của nhiều vấn đề cộng lại, không phải một sự kiện duy nhất.

Một nghiên cứu lớn tại California cho thấy điều này rất rõ

Nghiên cứu toàn bang của UCSF khảo sát gần 3.200 người trưởng thành đang trải qua tình trạng vô gia cư tại California.

Trong sáu tháng trước khi mất nhà:

28% báo cáo thu nhập từ việc làm đã giảm do mất việc, giảm giờ hoặc giảm tiền lương.

Thu nhập trung vị của hộ gia đình trước khi mất nhà chỉ khoảng:

$960/tháng.

Đây là dữ liệu California, không nên áp dụng nguyên xi cho cả nước.

Nhưng nó cho thấy rõ một điều:

Một người có thể không bắt đầu từ “nghiện ma túy rồi đi ra đường”.

Họ có thể bắt đầu từ:

thu nhập vốn đã thấp + tiền nhà cao + mất một phần thu nhập.

3. Bệnh tâm thần là vấn đề lớn — nhưng không phải tất cả người vô gia cư đều mắc bệnh tâm thần nặng

Đây là một chủ đề rất dễ bị nói quá.

Nếu bạn đi qua một khu lều lớn tại San Francisco hoặc Los Angeles, những người đang:

• nói chuyện một mình;
• la hét;
• có hành vi bất thường;

rất dễ gây ấn tượng mạnh.

Sau đó người xem kết luận:

“Homeless ở Mỹ chắc phần lớn đều bị tâm thần.”

Dữ liệu quốc gia không ủng hộ cách nói đơn giản như vậy.

Phân tích dữ liệu HUD năm 2025 của KFF cho thấy khoảng:

24% người trưởng thành đang vô gia cư

đáp ứng định nghĩa của HUD về bệnh tâm thần nghiêm trọng.

Đây là tỷ lệ cao hơn đáng kể so với dân số nói chung, nhưng rõ ràng không phải 100%.

4. Nghiện rượu hoặc ma túy cũng tương tự

Trong cùng dữ liệu HUD năm 2025, khoảng:

18% người trưởng thành vô gia cư

được ghi nhận có rối loạn sử dụng chất gây nghiện theo định nghĩa của HUD.

Cần đặc biệt cẩn thận với con số này.

Nó không có nghĩa chỉ 18% từng uống quá nhiều hoặc từng sử dụng ma túy.

HUD đang dùng một định nghĩa nghiêm ngặt hơn về tình trạng rối loạn kéo dài có ảnh hưởng đáng kể tới khả năng sống độc lập.

Ngoài ra:

• bệnh tâm thần và nghiện có thể cùng xuất hiện;
• nhóm sống ngoài đường có tỷ lệ cao hơn nhóm ở shelter;
• những vấn đề nhẹ hơn có thể không lọt vào định nghĩa này.

Nhưng dữ liệu vẫn bác bỏ cách nói:

“Người vô gia cư đơn giản là những người nghiện ma túy.”

Một dữ liệu rất quan trọng: vô gia cư tăng nhưng tỷ lệ tâm thần/nghiện không tăng tương ứng

Từ năm 2019 tới 2025, tổng số người vô gia cư tăng hơn 30%.

Nhưng tỷ lệ người trưởng thành được ghi nhận có bệnh tâm thần nghiêm trọng hoặc rối loạn sử dụng chất khá ổn địnhtrong giai đoạn này.

KFF kết luận điều đó cho thấy sự gia tăng vô gia cư gần đây không tập trung riêng vào nhóm có vấn đề tâm thần hoặc nghiện, mà phản ánh cả những áp lực rộng hơn như giá nhà và chi phí sinh hoạt.

Đây là một insight rất đáng nhớ.

Nếu nghiện ma túy là lời giải thích duy nhất, chúng ta sẽ kỳ vọng:

số người nghiện tăng mạnh → homeless tăng mạnh.

Nhưng dữ liệu không cho thấy câu chuyện đơn giản như vậy.

Tuy nhiên, khi đã sống ngoài đường thì sức khỏe tâm thần và nghiện có thể trở nên tệ hơn

Đây là vòng lặp rất khó phá.

Một người có thể bắt đầu bằng:

mất việc → mất nhà.

Sau khi sống ngoài đường:

• ngủ không đủ;
• thường xuyên sợ bị trộm;
• bị bạo lực;
• trời nóng/lạnh;
• không có nơi tắm;
• không bảo quản được thuốc;
• khó gặp bác sĩ;
• mất tài sản;
• bị di chuyển liên tục.

Những điều đó có thể làm:

lo âu → trầm cảm → bệnh tâm thần → sử dụng chất

nặng hơn.

USICH cũng lưu ý bệnh tâm thần và rối loạn sử dụng chất có thể khiến việc giữ nhà khó hơn, trong khi bản thân cuộc sống vô gia cư lại làm các tình trạng đó trầm trọng thêm.

Vì vậy quan hệ có thể đi cả hai chiều:

bệnh → tăng nguy cơ mất nhà

và

mất nhà → bệnh nặng hơn.

5. Một nhóm khác mất nhà vì bạo lực gia đình

Đây là nguyên nhân thường biến mất khỏi những video quay lều trại ngoài đường.

USICH mô tả bạo lực gia đình là một nguyên nhân lớn của tình trạng vô gia cư ở các gia đình có trẻ em.

Một người mẹ phải lựa chọn giữa:

tiếp tục sống với người bạo hành

hoặc

bỏ đi mà không có tiền thuê nhà

có thể rơi vào shelter dù trước đó vẫn có:

• công việc;
• căn nhà;
• con cái;
• cuộc sống nhìn bên ngoài hoàn toàn bình thường.

UCSF cũng phát hiện trong nghiên cứu California rằng 15% người tham gia cho biết bạo lực hoặc lạm dụng trong gia đình là một lý do khiến họ rời nơi ở cuối cùng.

Vì vậy một lần nữa:

không thể nhìn một người homeless hôm nay rồi đoán chính xác họ đã tới đó bằng con đường nào.

6. Bệnh tật, khuyết tật và khả năng lao động cũng tạo thành vòng luẩn quẩn

Một người làm công việc chân tay có thể sống ổn khi còn khỏe.

Nếu:

tai nạn → đau lưng → không làm được → thu nhập giảm → không trả nổi rent,

vấn đề nhà ở xuất hiện rất nhanh.

Sau khi mất nhà, việc phục hồi sức khỏe lại khó hơn.

Năm 2025, HUD ghi nhận khoảng 169.467 người thuộc nhóm vô gia cư kéo dài, tức vừa có tình trạng khuyết tật theo định nghĩa áp dụng vừa trải qua những giai đoạn vô gia cư dài hoặc lặp lại.

Đây là nhóm mà chỉ nói:

“Đi kiếm việc đi.”

thường không giải quyết được vấn đề.

Một số người cần đồng thời:

nhà ở + điều trị + quản lý bệnh + thu nhập/trợ cấp + hỗ trợ xã hội.

“Nhưng có sức khỏe thì đi làm là hết homeless chứ?”

Thực tế khó hơn.

UCSF phát hiện trong nhóm người vô gia cư được khảo sát tại California:

• 18% có thu nhập từ việc làm trong tháng trước;
• 44% đang tìm việc.

Tức là có người:

đang homeless nhưng vẫn làm việc.

Và khi đã homeless, giữ việc làm lại khó hơn.

Hãy thử tưởng tượng sáng mai phải đi làm nhưng tối nay bạn phải:

• tìm chỗ ngủ;
• bảo vệ đồ đạc;
• tìm nơi tắm;
• sạc điện thoại;
• giữ quần áo sạch;
• giữ xe không bị kéo;
• tìm địa chỉ nhận thư.

Homelessness không chỉ là:

“không có cái giường.”

Nó tiêu tốn rất nhiều thời gian và năng lượng.

7. “Có shelter miễn phí sao họ không vào?”

Đây là một trong những câu hỏi phổ biến nhất.

Có người không muốn vào shelter.

Điều đó có thật.

Nhưng từ đó suy ra:

“Đa số thích sống ngoài đường cho tự do.”

là quá đơn giản.

Nghiên cứu California của UCSF cho thấy:

41% người tham gia từng có lúc muốn vào shelter nhưng không thể tiếp cận được chỗ.

Ngoài chuyện hết giường, shelter có thể có những điều kiện khiến một số người khó sử dụng như:

• giờ giới nghiêm;
• phải ra khỏi shelter ban ngày;
• quy định về sử dụng chất;
• hạn chế người đi cùng;
• vấn đề thú cưng;
• lo ngại an toàn;
• phải tách khỏi bạn đời.

USICH cũng ghi nhận một số shelter có quy định hoặc điều kiện khiến người làm ca đêm, người đang nghiện hoặc người có nhu cầu đặc biệt khó sử dụng.

Điều này không có nghĩa mọi yêu cầu shelter đều sai.

Shelter cũng phải giữ an toàn cho nhiều người.

Nhưng nó giải thích tại sao:

“có shelter trong thành phố”

không đồng nghĩa:

“mọi người ngoài đường tối nay đều có một chiếc giường phù hợp để vào.”

Đây là lý do California trông như có rất nhiều homeless

Nếu sống hoặc đi qua California, bạn rất dễ cảm thấy vấn đề tại đây đặc biệt lớn.

Cảm giác đó có cơ sở.

Năm 2025, California có khoảng:

181.934 người trải qua tình trạng vô gia cư.

Trong đó:

115.583 người không có chỗ trú.

Tức khoảng 63,5% người vô gia cư California đang ở những nơi không phải nhà trú ẩn.

So với cả nước:

35,7% là không có chỗ trú.

California gần gấp đôi tỷ lệ đó.

Một so sánh rất thú vị: California và New York

New York cũng có số người vô gia cư cực lớn.

Năm 2025:

California

181.934 người vô gia cư

Trong đó khoảng 63,5% không có chỗ trú.

New York

145.560 người vô gia cư

Nhưng chỉ khoảng 4% không có chỗ trú.

Điều này giải thích một hiện tượng rất quan trọng:

Số người bạn nhìn thấy ngoài đường không giống với tổng số người vô gia cư.

New York có một dân số homeless rất lớn, nhưng phần lớn đang nằm trong hệ thống shelter.

California có tỷ lệ ngủ ngoài đường cao hơn nhiều.

Vì vậy khách du lịch có thể tới Los Angeles rồi nói:

“California đầy homeless.”

sau đó tới New York và tưởng vấn đề nhỏ hơn.

Thực ra một phần lớn chỉ là:

một nơi bạn nhìn thấy họ ngoài đường, một nơi họ ở trong shelter.

Tại sao California đặc biệt khó?

Một phần nằm ở chi phí nhà ở.

California từ lâu đã có tình trạng:

• giá nhà rất cao;
• tiền thuê cao;
• nhà giá thấp thiếu;
• nhiều khu vực có quá ít nhà so với nhu cầu.

Ngoài ra, khí hậu tương đối ôn hòa tại nhiều vùng California có thể ảnh hưởng tới khả năng sống ngoài trời, nhưng không nên biến điều đó thành:

“Homeless từ khắp nước Mỹ kéo tới California vì thời tiết.”

Có dữ liệu trực tiếp để kiểm tra lời đồn này.

Có phải người vô gia cư kéo từ bang khác tới California để nhận trợ cấp?

Nghiên cứu đại diện toàn bang của UCSF cho thấy:

90% người tham gia mất căn nhà cuối cùng của họ ngay tại California.

Và:

75% đang vô gia cư ngay trong cùng quận nơi họ từng có nhà.

Điều đó không có nghĩa không ai từ bang khác chuyển tới California.

Có.

Nhưng nó bác bỏ hình ảnh:

“Phần lớn homeless California là người từ nơi khác đến vì trợ cấp và thời tiết.”

Đối với phần lớn người được khảo sát, họ đã:

sống ở California → mất nhà tại California → trở thành homeless tại California.

Một nghịch lý: California có thể rất giàu nhưng người nghèo vẫn không thuê nổi nhà

Đây là điểm giúp giải thích câu hỏi:

“Mỹ giàu sao vẫn homeless?”

Tổng tài sản của xã hội không tự động phân bổ thành:

căn nhà giá $600/tháng cho người kiếm $1.500/tháng.

Một thành phố có thể có:

• công ty công nghệ tỷ đô;
• căn nhà triệu đô;
• lương kỹ sư $200.000;

nhưng nếu người rửa chén, nhân viên kho hoặc người khuyết tật chỉ có khả năng trả:

$700–$1.000/tháng

mà thị trường gần như không có căn nào mức đó, thì sự giàu có của thành phố lại có thể đi cùng với rủi ro mất nhà rất cao cho nhóm thu nhập thấp.

Đó là lý do nhìn GDP hoặc số tỷ phú không đủ để đánh giá nguy cơ vô gia cư.

Chính quyền không thể bắt người ngoài đường đi nơi khác sao?

Câu trả lời năm 2026 khác vài năm trước.

Tháng 6/2024, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ trong vụ City of Grants Pass v. Johnson phán quyết rằng Tu chính án thứ Tám của Hiến pháp không ngăn thành phố thực thi các quy định cấm cắm trại nơi công cộng áp dụng chung.

Vì vậy câu:

“Luật Mỹ bảo vệ homeless nên cảnh sát hoàn toàn không thể bắt họ rời vỉa hè.”

hiện không chính xác.

Thành phố có thể có:

• lệnh cấm cắm trại;
• quy định công viên;
• quy định vỉa hè;
• xử lý lều trại;

tùy luật địa phương và tiểu bang.

Nhưng có một điểm khác:

Di chuyển một người khỏi vỉa hè không tạo ra căn apartment cho họ.

Họ có thể:

chuyển sang phố khác → xe → công viên khác → shelter → quay lại đường.

Vì vậy quản lý không gian công cộng và giải quyết nguyên nhân vô gia cư là hai vấn đề có liên quan nhưng không giống nhau.

Tại sao chính phủ chi rất nhiều tiền mà vấn đề vẫn chưa hết?

Bởi đây giống một bồn nước vừa được múc ra vừa tiếp tục chảy vào.

Một hệ thống có thể giúp:

100 người vào nhà.

Nhưng cùng thời gian:

120 người khác mất nhà.

Kết quả:

tổng homelessness vẫn tăng.

Những vấn đề phải giải quyết đồng thời gồm:

• ngăn người mới mất nhà;
• đưa người hiện ở shelter vào nhà;
• đưa người ngoài đường vào môi trường an toàn;
• xử lý bệnh tâm thần và nghiện;
• có đủ nhà giá thấp;
• giúp người có thu nhập đủ duy trì nhà;
• xử lý các trường hợp khuyết tật hoặc vô gia cư kéo dài.

Chỉ làm một phần thường không đủ.

Và nhóm khó nhất đang có xu hướng kéo dài hơn

Năm 2025, tổng số người vô gia cư toàn quốc giảm so với 2024.

Đó là tín hiệu tốt.

Nhưng số người thuộc nhóm vô gia cư kéo dài vẫn ở mức rất cao, khoảng 169.000 người.

Đây chính là nhóm dễ xuất hiện:

• ngoài đường lâu;
• sức khỏe kém;
• bệnh tâm thần;
• khuyết tật;
• nghiện;
• hồ sơ thuê nhà xấu;
• khó giữ việc.

Họ cần nhiều hơn một chiếc giường shelter trong vài đêm.

Nhưng Mỹ cũng có ví dụ cho thấy homelessness có thể giảm

Cựu chiến binh là ví dụ đáng chú ý.

Năm 2025, khoảng:

32.495 cựu chiến binh

được ghi nhận vô gia cư.

Đây là mức thấp nhất kể từ khi HUD bắt đầu công bố dữ liệu nhóm này năm 2009, và thấp hơn khoảng:

56% so với năm 2010.

Điều này xảy ra sau nhiều năm triển khai những chương trình riêng cho cựu chiến binh, kết hợp:

• hỗ trợ nhà ở;
• hệ thống y tế VA;
• quản lý trường hợp;
• trợ cấp;
• tiếp cận trực tiếp người vô gia cư.

Điều này không có nghĩa cùng một mô hình sẽ giải quyết mọi nhóm.

Nhưng nó cho thấy:

homelessness không phải một vấn đề “không thể giải quyết”.

Khi có một nhóm đối tượng rõ, nguồn lực ổn định và hệ thống phối hợp lâu dài, số người có thể giảm rất mạnh.

Có phải chỉ cần xây thêm nhà là đủ?

Không.

Nhà ở là nền tảng, nhưng có những người còn cần:

• điều trị tâm thần;
• cai nghiện hoặc hỗ trợ phục hồi;
• điều trị bệnh thể chất;
• hỗ trợ tìm việc;
• quản lý tiền;
• hỗ trợ người khuyết tật;
• bảo vệ khỏi bạo lực;
• giúp lấy giấy tờ;
• hỗ trợ sau khi ra tù hoặc bệnh viện.

Chính phủ liên bang năm 2026 đang thay đổi một phần hướng tiếp cận, nhấn mạnh hơn vào điều trị, phục hồi và tự lậpbên cạnh nhà ở đối với nhóm có bệnh tâm thần hoặc nghiện chất.

Cuộc tranh luận nên ưu tiên nhà trước hay điều trị trước vẫn mang tính chính sách và không nên biến thành:

“Chỉ cần nhà là xong.”

hoặc:

“Không điều trị thì không được có nhà.”

Người mất nhà do bị cắt giờ làm rất khác người đã sống ngoài đường 15 năm với bệnh tâm thần nghiêm trọng.

Một hệ thống hiệu quả phải biết phân biệt nhu cầu.

5 hiểu lầm người Việt rất dễ có về người vô gia cư ở Mỹ

1. “Phần lớn họ đều nghiện ma túy”

Không đúng theo dữ liệu HUD chuẩn hóa.

Nghiện chất là vấn đề lớn, đặc biệt ở nhóm sống ngoài đường, nhưng năm 2025 khoảng 18% người trưởng thành vô gia cư được ghi nhận đáp ứng định nghĩa rối loạn sử dụng chất nghiêm trọng của HUD.

2. “Phần lớn đều mắc bệnh tâm thần”

Cũng không chính xác.

Khoảng 24% người trưởng thành vô gia cư được ghi nhận có bệnh tâm thần nghiêm trọng theo định nghĩa của HUD. Tỷ lệ cao, nhưng không phải tất cả.

3. “Họ thích sống ngoài đường vì tự do”

Một số người từ chối shelter.

Nhưng nghiên cứu California cho thấy 41% từng muốn vào shelter mà không tiếp cận được.

4. “California toàn homeless từ bang khác kéo tới”

Nghiên cứu đại diện toàn bang cho thấy 90% mất căn nhà cuối cùng ngay tại California.

5. “Homeless nghĩa là người mình nhìn thấy nằm ngoài đường”

Không.

Năm 2025 khoảng 64% người được HUD đếm đang ở shelter hoặc nhà ở chuyển tiếp, chỉ khoảng 36% thuộc nhóm không có chỗ trú.

Có một cách đơn giản để hiểu toàn bộ vấn đề

Hãy tưởng tượng một trò chơi ghế.

Có:

100 người

nhưng chỉ:

95 chiếc ghế đủ rẻ để họ ngồi.

Năm người sẽ không có ghế.

Những người dễ mất ghế nhất có thể là người:

• kiếm ít nhất;
• sức khỏe kém;
• mới mất việc;
• mắc bệnh;
• nghiện;
• không có gia đình hỗ trợ;
• vừa ra tù;
• chạy trốn bạo lực.

Những yếu tố cá nhân giúp giải thích:

ai dễ trở thành homeless hơn.

Nhưng việc:

không đủ “ghế” giá phù hợp

giúp giải thích tại sao một thành phố lại có nhiều người homeless hơn thành phố khác.

Đây là lý do cần nhìn cả con người lẫn hệ thống nhà ở, thay vì chọn một bên.

Một số thuật ngữ về homelessness người Việt nên biết

Theo cách viết của BanBenMy, tiếng Việt được đặt trước để người đọc hiểu ngay.

Trong giao tiếp thông thường, người Mỹ vẫn dùng từ homeless rất nhiều.

Nhưng trong tài liệu chuyên môn hiện nay, bạn cũng thường thấy cách nói:

“people experiencing homelessness”

nghĩa là:

người đang trải qua tình trạng vô gia cư

để nhấn mạnh rằng homelessness là một hoàn cảnh sống, không phải toàn bộ danh tính của một con người.

Vậy tại sao ở Mỹ có nhiều người vô gia cư?

Nếu phải rút cả bài thành một sơ đồ:

Nhà ở đắt và thiếu lựa chọn giá thấp
↓
Người thu nhập thấp phải dành phần lớn tiền cho rent
↓
Mất việc / bệnh / bạo lực / khuyết tật / chia tay / mất hỗ trợ
↓
Không còn đủ tiền duy trì nhà
↓
Ở nhờ / motel / xe / shelter
↓
Một bộ phận rơi ra ngoài đường
↓
Sống ngoài đường làm sức khỏe, việc làm và nghiện trở nên khó xử lý hơn
↓
Càng khó quay lại nhà ở ổn định.

Vì vậy câu:

“Mỹ giàu như vậy, sao không cho homeless một căn nhà là xong?”

nghe hợp lý nhưng bỏ qua gần như toàn bộ phần khó nhất.

Một số người chỉ cần:

vài tháng hỗ trợ tiền thuê

để không mất nhà.

Người khác cần:

nhà + điều trị bệnh tâm thần + hỗ trợ cai nghiện + trợ cấp khuyết tật + quản lý lâu dài.

Có người đang làm việc.

Có trẻ em.

Có người vừa mất nhà tuần trước.

Có người đã ở ngoài đường 10 năm.

Đó là lý do không có một nguyên nhân duy nhất và cũng không có một giải pháp duy nhất.

Nếu chỉ nhớ một ý từ bài này của BanBenMy.com, hãy nhớ:

Giá nhà và thu nhập quyết định bao nhiêu người dễ rơi khỏi hệ thống; sức khỏe, nghiện, việc làm, bạo lực và hoàn cảnh cá nhân quyết định ai là người dễ rơi nhất — và ai khó quay trở lại nhất.

Câu hỏi thường gặp

Mỹ hiện có bao nhiêu người vô gia cư?

HUD ghi nhận 745.652 người trong một đêm tháng 1/2025, gồm 479.332 người có chỗ trú tạm thời và 266.320 người không có chỗ trú. Đây là một cuộc đếm một đêm nên không phải tổng số người trải qua homelessness trong cả năm.

Tại sao California có nhiều người homeless?

California có chi phí nhà ở rất cao và tỷ lệ người vô gia cư phải sống ngoài đường đặc biệt lớn. Năm 2025 khoảng 63,5% người vô gia cư California là nhóm không có chỗ trú, so với khoảng 35,7% toàn nước Mỹ.

Người vô gia cư có phần lớn là người nghiện hoặc bị tâm thần không?

Không nên nói như vậy. Trong dữ liệu HUD năm 2025 được KFF phân tích, khoảng 24% người trưởng thành đáp ứng định nghĩa bệnh tâm thần nghiêm trọng và khoảng 18% đáp ứng định nghĩa rối loạn sử dụng chất. Các nhóm có thể chồng lấn và tỷ lệ ở người sống ngoài đường cao hơn.

Tại sao họ không vào shelter?

Có người từ chối vì nhiều lý do, nhưng cũng có tình trạng thiếu giường hoặc shelter không phù hợp. Trong nghiên cứu toàn bang California, 41% người tham gia nói từng có lúc muốn shelter nhưng không thể tiếp cận được.

Có phải chính quyền Mỹ không được phép dẹp các khu lều?

Không còn đúng nếu nói chung như vậy. Tòa án Tối cao năm 2024 phán quyết rằng Tu chính án thứ Tám không cấm việc thực thi các quy định cắm trại công cộng áp dụng chung. Tuy nhiên luật địa phương khác nhau, và việc di chuyển một khu lều không tự giải quyết việc người đó không có nhà.

Nguồn tham khảo

Thông tin được kiểm tra và cập nhật tháng 9/2026.

Bộ Gia cư và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ – HUD: Báo cáo tình trạng vô gia cư năm 2025, số người có chỗ trú, không có chỗ trú và nhóm vô gia cư kéo dài.

Cơ quan Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ – GAO: nghiên cứu mối liên hệ giữa tiền thuê và tỷ lệ vô gia cư; GAO ước tính trong các khu vực được nghiên cứu, tiền thuê trung vị tăng $100 liên hệ với mức tăng khoảng 9% của tỷ lệ homelessness.

HUD – Worst Case Housing Needs 2025: dữ liệu về hàng triệu hộ thuê thu nhập rất thấp đang chịu gánh nặng nhà ở nghiêm trọng và thiếu nhà giá phù hợp.

U.S. Census Bureau: dữ liệu về gánh nặng chi phí nhà ở của hộ thuê.

KFF: phân tích dữ liệu HUD 2025 về bệnh tâm thần, nghiện chất, trẻ em và các nhóm người vô gia cư.

UCSF Benioff Homelessness and Housing Initiative: nghiên cứu đại diện toàn California về con đường dẫn tới mất nhà, thu nhập, việc làm, shelter và nguồn gốc của người vô gia cư California.

U.S. Department of Veterans Affairs: dữ liệu 2025 về sự giảm dài hạn của tình trạng vô gia cư trong nhóm cựu chiến binh.

Tòa án Tối cao Hoa Kỳ: phán quyết City of Grants Pass v. Johnson năm 2024 về việc thực thi quy định cấm cắm trại nơi công cộng.

Lưu ý: Tình trạng vô gia cư là chủ đề liên quan tới nhà ở, sức khỏe, nghiện chất và chính sách công. Số liệu PIT là ước tính tại một thời điểm và có giới hạn; các chính sách liên bang, bang và địa phương cũng đang thay đổi.

© BanBenMy.com – Nội dung thuộc bản quyền BanBenMy.com. Vui lòng không sao chép hoặc đăng lại toàn bộ nội dung khi chưa được phép.